01.12.2008
MONTESSORİ :Kendi Kendini Yetiştirme Metodu
Değerli anne- babalar;
Bu ay sizlerle,okulumuzda uygulamakta olduğumuz Montessori yöntemi,bu yöntemin hangi temellere dayandığı ve evde neler yapılabileceği konularını paylaşmak istiyorum.
Montessori yöntemi, Maria Montessori tarafından, önce zihinsel engelli çocuklar için oluşturulmuş ve çok başarılı olunmuştur.1906’dan itibaren ise okul öncesi normal çocuklarda bu yöntem kullanılmaya başlanmıştır.Maria Montessori bu metoda “Kendi Kendini Yetiştirme Metodu”demiştir.Bu yöntem ve öğretim araçları, günümüze kadar kullanıla gelmiş bir yöntem olarak geçerliliğini sürdürmüştür.
MARİA MONTESSORİ’ye göre;çocuk, basit,minyatür bir yetişkin değildir.O en baştan ve ilk olarak, belli özellikler ve hedefleri ile kendi yaşamını sahibidir.Ve “eğitim öğretmenlerin çocuklara sözcüklerle anlattıkları ile değil,çocukların fiziksel ve sosyal çevrede geçirdikleri yaşantıları ile gerçekleşir”.
Bu yönteme göre her çocuk bir yetişkin rehberliğinde,fakat onun etkisinde kalmadan kendi kendine faaliyet göstermelidir.Bu aşamada yetişkinin yapması gereken çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine uygun bir ortam ve materyal sağlamaktır.Dış şartlar uygun şekilde düzenlendiğinde çocuk yetişkinin etkisinde kalmadan faaliyetini sürdürebilir.Aksi halde, yetişkinlerin olaya dahil olmaları durumunda çocukların hareketleri “kendiliğinden-spontan” olma özelliğini kaybeder.Çocuklar bu yönteme göre zorlanmadan,potansiyellerini en üst seviyeye çıkartırlar.
Montessori yöntemine göre çocuk evleri, bir aile yuvasına benzer.Çocuk kendine ait odalarda özgürce oynar,faaliyet gösterir,öğretici araçları diledikleri gibi kullanırlar ve kullandıkları eşyalar(dolap,masa,sandalye)çocuklara uygun boyuttadır.
Yöntem, çocuk merkezli bir yöntemdir.Çocukların yaş özelliklerine göre program belirlenmiştir.Çocuklar kendilerine göre hazırlanmış ortamda öğrenme deneyimlerini gerçekleştirirler.Bu durumda çocuk aktif ,öğretmen pasiftir.Kısaca yöntem öğretmeyi değil,kendi kendine öğrenmeyi temel alır.
Kendi kendini kontrol edebilmeye dönük bir yöntemdir.Örn:Sınıfta kullanılan malzemelerden ve oyuncaklardan en fazla birer-ikişer tane vardır.Böylece çocuk sırasını beklemeyi ya da birlikte oyun oynamayı tercih edecektir.
Yöntemin “pratik hayata ilişkin alıştırmaları”nda amaç çocuğa kendi hizmetlerini kendi başına yapabilme alışkanlığı kazandırmaktır.Yani çocuk hiç kimseye bağımlı kalmadan giyinmek,soyunmak,temizlenmek,yemek yemek gibi gereksinmelerini karşılar.Sınıfta ise,sınıfın düzenlenmesi,dolabın yerleştirilmesi,masaların tozunun alınması gibi görevlere katılır.
“Duyularla ilgili alıştırmalarda Montessori’ye göre çocuk dış çevreyi duyuları yolu ile öğrenir.Bunu dokunarak,duyarak,koklayarak,tadına bakarak ve görerek gerçekleştirir.
Şekil algısı için,tahtadan yapılmış Montessori araçlarından yaralanılır.Böylece çocuk şekillerin boylarını,ağırlıklarını,renklerini ve dokularını karşılaştırarak öğrenme fırsatı bulur.
Çocukların okulda yaptıkları etkinlikler saklandığında ya da sergilendiğinde;kendi işini yapmak için fırsat verildiğinde,okuldaki işlere dahil edilip görevlendirildiğinde kendine önem verildiğini hisseder ve özgüveni artar.Bu da başarılı olmak adına ilk adımın atılması demektir.
Ayrıca bu yöntemde çocukların dış dünyayı tanıması için geziler düzenlenir.Çocuk müze,tiyatro,kütüphane,sera gibi yerleri görerek,algısı,bilgisi ve dünya görüşü gelişir.Böylece birebir gözleyerek öğrenme gerçekleşir.Kısaca bu yöntem çocuğu hayata hazırlar.Kazandığı deneyimler ona gelecek hayatında temel oluşturur.
BU YÖNTEME GÖRE EVDE YAPILACAK UYGULAMALAR:
ÇOCUK ODASI:
_ Çocuğun okulda ya da evde yaptığı etkinlikler,duvardaki bir panoya,bir köşeye ya da buzdolabı üzerine asılıp sergilenebilir.Çocuk böylece değerli olduğu,yaptıklarına önem verildiği mesajını alır ve etkinliklere daha istekli katılır,başarı şansı yükselir.
_Elbise dolabı çocuğun boyuna uygun olmalıdır.Böylece eşyalarını kendi yerleştirebilir ve kullanacağı zaman kolayca ulaşabilir.
_Yatağı kendisinin düzeltebileceği yükseklikte olmalıdır.Yatağının düzenlenmesi önce birlikte yapılır.sonra çocuğa bırakılır.Çocuğun buradaki yeterliliği ne olursa olsun yaptığı iş takdir edilmelidir.
_Oyuncakların bir sepet ya da kutuya karışık koymak yerine,dolap raflarına,iç pencere kenarına,odanın belirli yerlerine düzenli olarak yerleştirilmesi için örnek olunur ve birlikte yerleştirilir.Buradaki düzen çok abartılı olmamalıdır.Uygulama çocukta belirli bir düzen duygusu geliştirir ve odasını toplamaya daha istekli olur,düzenin sağladığı kolaylıklara alışkanlık kazanır.Ayrıca odasına çiçek koyabileceği bir vazo,müzik dinlemesi için bir radyo-kasetçalar-CD çalar yerleştirilebilir.
BANYO :
_Lavabo kolayca erişebileceği, muslukta elini yıkayabileceği, dişini fırçalayabileceği şekilde düzenlenmelidir.Bunun için tabure kullanılabilir.
_Havlusu kendisine ait ve ulaşabileceği yükseklikte olmalıdır.
_Kendi kullanacağı temizlik malzemelerini yerleştirebileceği bir yer olmalıdır.Çocuk için,bir kirli sepeti de bulundurulabilir.
MUTFAK :
Çocuk mutfakta kendine zarar vermeden çalışabilmeli ve yiyecek bir şeyler hazırlayabilmelidir.Buzdolabında çocuk için bir yer ayrılabilir.Buraya kontrollü bir biçimde çocuğun alıp içebileceği,meyve suları,meyve ve sandviç malzemeleri koyabilirsiniz.Çocuğun kullanacağı malzemeler kırılmaz kutularda olmalıdır.
Bıçaklar,çatallar ve kaşıklar için ulaşabileceği bir çekmece kullanabilirsiniz.Sofrayı hazırlarken, yemek yaparken, bulaşıkları yıkarken ya da makineye yerleştirirken,mutfağı temizlerken çocuğunuzdan yardım alabilirsiniz.Bu yardımlar hem çocuğun zihinsel,duygusal ve psiko-motor gelişimine katkıda bulunur,hemde böylece çalışan ve sınırlı vakti olan anne-babalar,çocukları ile birlikte bir zaman dilimi paylaşmış olurlar.
EV İÇİ UYGULAMALAR:
Çocuğunu bir aile bireyi gibi gören anne-baba ev ortamında düzenleyeceği etkinliklerle çocuğu ile etkili bir iletişim kurabilir, onu daha iyi tanıma fırsatı elde eder ve bilinçli bir anne-baba olmanın zevkine varır.
Giyinme:Anne-baba çocuğunun giyinme ile ilgili alıştırmalarında teşvik etmeli ve fırsat vermelidir.Düğmelerini iliklemek, ayakkabısını giymek, çorabını ayağına geçirmek için çaba harcıyorsa bırakın biraz uğraşsın.Yardımınızı en aza indirgeyerek uğraşını takdir edin.Gideceğiniz yere geç kalmamak için, onu daha önceden giyinmeye başlaması konusunda uyarın.Giysilerinin yaşına uygun kolaylıkta olmasına dikkat edin. Çok karmaşık giysiler almamaya çalışın.
Siz ayakkabınızı boyarken, ya sizin ya da kendi ayakkabısını boyamasına izin verin.
Evinizdeki vestiyere kendi giysilerini asabileceği yükseklikte bir yere askı yerleştirin.
Su ile oynama :Çocuk uygun zamanlarda ve ortamlarda su ile oynamalıdır.Çocuğun gelişimi için su ile oynama karıştırma,bir kaba doldurma ve tekrar boşaltma gibi deneyimlere ihtiyacı vardır.Burada önemli olan çocuğa müdahale etmeden onu izlemeye özen göstermektir.Su ile oynadığında onu azarlamadan üzerini değiştirmesine ve yerleri temizlemesine yardımcı olun.Ayrıca evdeki çiçekleri sulamasına izin verebilirsiniz.
Yemek :Yemek ve yemek masası hazırlanırken çocuğunuzu da görevlendirip onun yardımını alabilirsiniz.Çatal, kaşık, peçete dağıtmak;sebze kesmek; çorba, puding karıştırmak;kurabiye, kek yapmak onu hem mutlu edecek hem de özgüven gelişimine katkıda bulunacaktır.
Temizlik :Ev temizlerken de çocuğunuz size yardımcı olabilir.Şarjlı süpürge ya da küçük el süpürgesini kullanabilir, masasını sandalyesini temizleyebilir.
Çamaşır asarken kullandığımız mandallar,baş ve işaret parmaklarını kullanma becerisini geliştirmesine ve annenin yönlendirmesi ile sayı kavramının yerleşmesine yardımcı olur.
Aslında çocuklar tüm bu etkinliklere katılmak isterler.Fakat kendisine zarar verebileceği endişesi ile engellenir.Bir başka neden ise anne-babanın çocuğa ayıracak zamanının olmayışıdır. Halbuki çocuğunuzu yetiştirirken zamanınızı iyi planlayıp,bilinçli çaba sarfetmeli, onun gelişimine uygun davranarak, yaşam enerjisini engellememeli,bu enerjiyi kullanmaya çalışması için fırsat yaratmalısınız.
Unutmayın;çocuğunuzun, mutlaka her yaşta yapabileceği pek çok iş vardır,bunlar onun gelecek için hazırlanmasında küçük ama önemli adımlardır.
Çocuklarınızla birlikte mutlu ve sağlıklı bayram günleri dileklerimizle
Pdg.Gülşen Başıbek
Kaynak
_Montessori yöntemi ile çocuk eğitimi
Dr.Eriman Topbaş.
_Okul öncesi eğitimi ders notları
Oya Güngörmüş Özkardeş
İ.Ü.Hasan Ali Yücel Eğitim FakültesiPDR ders notları
AYLIK BÜLTENİ İNDİRMEK İÇİN TIKLAYIN